Xivadagi Uch Avliyo maqbarasi: Toshhovli yonidagi ziyoratgoh

Uch Avliyo — Ichan qal’adagi Toshhovli saroyining g‘arbiy devori yonida joylashgan kichik maqbara. Nomi uch muqaddas zot bilan bog‘lanadi. Gumbazli zal, o‘ymakor eshik va bir necha tarixiy bosqich uni Xivaning yirik obidalari orasidagi mazmunli bekatga aylantiradi.

Tarix va sanalar

Rasmiy sayyohlik ma’lumoti maqbarani XVI asrning ikkinchi yarmiga tegishli deb beradi. Boshqa tavsiflarda 1549-yil uchraydi, ilk dafn va eshik bitigi esa 1561-yil bilan bog‘lanadi. Ma’lumotlar to‘liq mos emas, shuning uchun ziyoratgoh XVI asrda shakllanib, keyin o‘zgargan deb aytish ishonchliroq.

O‘ymakor kirish eshigi usta Abdulloh ibn Said nomi bilan bog‘lanadi. Sana va ism uni shunchaki naqsh namunasi emas, tarixiy hujjatga aylantiradi. Bitikni o‘qishda joyidagi izoh yoki mutaxassis yordamidan foydalaning.

1821–1822-yillarda majmua qayta qurilgan. Keyinchalik kirish, ayvon va ustunlar ob-havodan zarar ko‘rgan; taxminan 1980-yilda yana tiklash ishlari bajarilgan. Shu sababli ko‘rinayotgan barcha sirtlarni ilk qurilishdan beri o‘zgarmagan deb bo‘lmaydi.

Dafn va ziyorat

Majmuada bir necha qabr bor, u xotira va ziyorat amaliyoti bilan bog‘liq. Bu faqat suratga olish uchun me’moriy obyekt emas. Atrofdagi ziyoratchilarni shaxsiy va diniy maqsad bilan kelgan odamlar sifatida hurmat qiling.

Zich shahar muhitida maqbaralar bozor, uy, masjid va saroylarga yaqin joylashgan. Uch Avliyoning Toshhovli yonidagi o‘rni jamoat, saroy va ma’naviy hayotning yaqinligini ayniqsa yaxshi ko‘rsatadi.

Nimalarni kuzatish kerak?

Asosiy ichki makon gumbaz bilan yopilgan. Kirish mumkin bo‘lsa, devordan gumbazga o‘tish, zal nisbatlari va saqlangan ganch bezagini ko‘ring. Bu obidada Xivaga xos rangli koshinlargina emas, shakl, yog‘och va yorug‘lik ham muhim.

Ayvon soya yaratib, ko‘cha bilan ichki xona orasida bosqichli o‘tish beradi. Ustun va tom qismlarida parvarish hamda ta’mir izlari ko‘rinishi mumkin. O‘ymakor eshikni tegmasdan kuzating, yopiq xonalarni o‘zingiz ochishga urinmang.

Amaliy tashrif

Uch Avliyoni saroy atrofi bo‘ylab sayrga qo‘shish qulay. Ichkariga kirish, chipta, restavratsiya va suratga olish qoidalarini joyida aniqlang. Ibodat paytida ziyoratchilarga xalaqit bermay, imkon bo‘lsa tinchroq paytni kuting.

Odobli kiyim kiying, talab qilinganda oyoq kiyimni yeching. Odamlarni faqat rozilik bilan suratga oling. Ostona va tarixiy qoplama yurishni qiyinlashtirishi mumkin; to‘siqsiz yo‘l zarur bo‘lsa, yaqinlashish sharoitini oldindan tekshiring.

Qo‘shni obidalar

Toshhovli saroyi tantanali makonlari bilan ixcham ziyoratgohga qarama-qarshi taassurot beradi. Sayid Alovuddin maqbarasi va Pahlavon Mahmud maqbarasi turli memorial shakllarni qiyoslashga yordam beradi. Bekatlar orasida shoshilmang: shahar muhiti kichik obidalarni tushunishni boyitadi.

Manbalar

• Uzbekistan Travel: Uch-Avliyo Mausoleum
• Uzbekistan Travel: Khorezm pilgrimage sites listing
• UNESCO World Heritage Centre: Itchan Kala
• UNESCO: Itchan Kala monument list and conservation information
• UNESCO Periodic Report: Conservation of Itchan Kala
• app.uzbekistan.travel

Asosiy surat: Uch avliyo (1).jpg — Bakhtiyarovna, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.