Samarqanddagi Orif Gulxaniy uy-muzeyi
Orif Gulxaniy uy-muzeyi Samarqand adabiy hayotining kamroq tanilgan sahifasini ochadi. Bu yerda XIX asr oxiri va XX asr birinchi yarmi shahar madaniyati bilan bog‘liq shoir hamda muallim hayoti yoritiladi. Uy muhiti kitob o‘qish, dars berish va she’riy suhbatlar kundalik turmushning bir qismi bo‘lgan davrni tasavvur qilishga yordam beradi.
Orif Gulxaniy kim bo‘lgan?
Orif Gulxaniy Samarqand va Buxoroning an’anaviy ta’lim muhitida tahsil olgan, keyinchalik mudarrislik bilan shug‘ullangan. Uning adabiy qiziqishlari Alisher Navoiy va Bedil merosi bilan bog‘liq bo‘lgan. Ijodi Samarqand ziyolilari hayotiga xos o‘zbek va tojik adabiy an’analari tutashgan muhitda rivojlangan.
Bu adibni Qo‘qon adabiy muhitidagi Gulxaniy, ya’ni «Zarbulmasal» muallifi bilan adashtirmaslik kerak. Taxalluslarning o‘xshashligi ma’lumotnomalarda chalkashlik tug‘dirishi mumkin. Tarjimai holni o‘qiganda to‘liq ism, shahar va tarixiy davrga e’tibor bering.
Turar joydan muzeygacha
Uy-muzey 1993-yilda ochilgan. Saqlangan uy makoni adabiyot haqidagi hikoyani muayyan xonalar, hovli va shaxsiy buyumlar bilan bog‘laydi. Bu yerda yirik davlat muzeyi ko‘lamini kutmaslik kerak: ixchamlik taassurotning muhim qismidir.
Adiblar uy-muzeylari yozuv va kitobxonlik tarixi faqat tantanavor binolarda shakllanmaganini ko‘rsatadi. Muallim mehnati, uy kutubxonasi va zamondoshlar bilan suhbatlar ham shaharning madaniy muhitini yaratgan. Alohida inson tarjimai holi orqali shu kundalik aloqalarni ko‘rish mumkin.
Nimalarga qarash kerak?
Qo‘lyozmalar, kitoblar, suratlar va esdalik buyumlari uy egasining qiziqishlarini tushunishga yordam beradi. Izohlar muhim: har bir eski kitob shoirga tegishli bo‘lavermaydi, matnning keyingi nusxasi esa muallif qo‘lyozmasidan farq qiladi. Muayyan eksponatning kelib chiqishini muzey xodimidan so‘rash foydali.
Ro‘zg‘or anjomlari, kiyimlar, sopol buyumlar va beshik hikoyaning maishiy tomonini ochadi. Ularni xonalarning tuzilishi bilan birga ko‘ring. Ish joyi va oilaviy makonning yonma-yonligi adabiy mehnat oddiy turmushga qanday qo‘shilganini tasavvur qilish imkonini beradi.
Tashrifdan oldin
Alohida borishdan avval muzey ochiqligi, kirish tartibi va sizga kerakli tilda ekskursiya borligini aniqlang. Uy tarixida adabiy kechalar tilga olinishi bugun doimiy tadbirlar jadvali mavjudligini anglatmaydi. Muayyan uchrashuv qiziqtirsa, uni alohida kelishing.
Atrofdagi turar joylar yaqinida sokinlikni saqlang va suratga olishdan oldin ruxsat so‘rang. Adabiy yo‘nalishni Sadriddin Ayniy uy-muzeyi bilan to‘ldirish mumkin. Ikki uy bir shahar muhitidagi turli hayot yo‘llarini ko‘rsatadi. Viloyat tarixi muzeyi esa o‘sha davrdagi Samarqand turmushi va tarixini kengroq tushunishga yordam beradi.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
