Toshkent botanika bog‘i: o‘simliklar va sayr rejasi

Akademik F. N. Rusanov nomidagi Toshkent botanika bog‘i ilmiy to‘plam, sayr joyi va tirik sinfxonani birlashtiradi. Poytaxt shimolida Markaziy va Sharqiy Osiyo, Uzoq Sharq, Yevropa hamda Shimoliy Amerika o‘simliklari jamlangan.

Nega kelish kerak?

Bog‘ning xarakterini ko‘lam va xilma-xillik belgilaydi. Katta daraxtlar soya beradi, ekinlar sokin yo‘laklarga tutashadi, suv havzalari tinchroq muhit yaratadi. Turli iqlim o‘simliklari O‘zbekistonda qanday o‘rganilishi va o‘stirilishini kuzatish qiziq.

Muzey va gavjum ko‘chalardan so‘ng bog‘ sekinlashishga imkon beradi. Mavsumiy o‘zgarish va qushlarni kuzatish mumkin. Sayyohlik tavsiflarida o‘nlab qush turi tilga olinadi, ammo aniq turni ko‘rish kafolatlanmaydi.

Hudud katta: markazdagi obyektlar orasida qisqa bekat emas, yarim kunlik sokin safar rejalagan yaxshiroq.

Tarix va ilmiy ish

Botanika an’anasi 1920-yilda O‘rta Osiyo universiteti talaba va olimlari Anhor kanali yonida foydali yovvoyi o‘simliklarni o‘rganish uchun bog‘ yaratgani bilan bog‘lanadi. Hozirgi muassasa va hudud keyinroq, XX asrda shakllangan.

Manbalar ochilish va kengayish bosqichlarini, jumladan Ikkinchi jahon urushi hamda Toshkentga evakuatsiya davrini turlicha tasvirlaydi. Shu sabab 1920-yilni butun zamonaviy bog‘ning yagona yaratilish sanasi emas, an’ana boshlanishi deb tushunish to‘g‘riroq.

Ilmiy vazifalar introduksiya va iqlimlashtirish, mahalliy turlarni saqlash, dorivor va manzarali o‘simliklar hamda amaliy qo‘llanishini o‘rganishni qamraydi. Fanlar akademiyasi bilan aloqa ayrim joylar nega ishchi kolleksiya va ko‘chatxonaga o‘xshashini tushuntiradi.

To‘plam va mayda tafsilotlar

Sayyohlik materiallari olti mingdan ortiq tur va navni aytadi, boshqa rasmiy tavsiflarda kamroq son bor. To‘plamlar o‘zgaradi, shuning uchun aniq hajmni doimiy deb hisoblamang.

Ignabargli va keng bargli daraxt, Lankaran akatsiyasi, lola daraxti, Xitoy teragi va noyob emanlarni izlang. Mavsumiy ekinlar lola, giatsint, krokus, iris, pion va gibiskusni o‘z ichiga oladi. Barg shakli, po‘stloq va yorliq ba’zan xiyobonning umumiy ko‘rinishidan qiziqroq.

Issiqxona va himoyalangan joylarda butun yil tashqarida o‘sa olmaydigan o‘simliklar saqlanadi. Ular alohida dastur yoki xodim bilan ochilishi mumkin: oddiy chipta barcha ilmiy xonaga kirishni anglatmaydi.

Suv va maxsus loyihalar

Hovuz va kanallar mikroiqlimga ta’sir qiladi. Sayyohlik tavsifiga ko‘ra, Oqqo‘rg‘on kanali suvi ekinlarga o‘z oqimi bilan keladi.

Maxsus loyihalardan biri — noyob vakillarni saqlash va o‘rganishga mo‘ljallangan o‘zbek-xitoy piyoz bog‘i. Kunmin botanika muassasalari bilan hamkorlik Markaziy Osiyo va boshqa hududlarning tog‘, tog‘oldi hamda cho‘l yovvoyi piyozlarini qamraydi.

Mavsum va yo‘nalish tanlash

Bahor gullash va yosh bargga, yoz ko‘kat va soyaga mos, lekin ochiq yo‘llar tushda issiq. Kuzda barg ranglari qiziq, sokin sovuq davrda tayyorgarlik va xo‘jalik ishlari ko‘proq ko‘rinadi.

Kamida ikki soat, o‘simlik surati, ekskursiya yoki oilaviy sayrga ko‘proq vaqt ajrating. Piknik faqat ovqat, dam olish joyi va tozalash qoidalariga muvofiq. Suv, qulay poyabzal, issiq mavsumda quyosh va hasharotdan himoya oling.

Bog‘ Toshkent shimolida, hayvonot bog‘i yaqinida. Hududni bilmagan odamga taksi qulay. Jamoat transportida piyoda qismni hisobga oling. Bog‘ yil bo‘yi ochiq maskan sifatida tavsiflanadi, lekin soat, chipta, kirish, ijara va maxsus kolleksiyalarni yangidan tekshirish kerak.

Qoidalar va qulaylik

Gul uzmang, urug‘ yig‘mang, daraxtga chiqmang, tadqiqot ekinlariga kirmang. Suv yonida bolalarni kuzating. Xodim, guruh, ilmiy zona, tijoriy ish va dron uchun ruxsatni aniqlang.

Katta hududda notekis, soyasiz yoki yomg‘irdan keyin qiyin yo‘llar bor. Harakati cheklanganlar mos kirish va yo‘nalishni oldindan bilgani ma’qul.

Yaqinda nima ko‘rish mumkin?

Hayvonot bog‘i yaqin, ammo ikkita katta obyekt butun kunni olishi mumkin. Yapon bog‘i o‘ylangan manzarali landshaftning boshqa tajribasini beradi. Teleminora shaharga yuqoridan qarash, metro bekatlarni o‘rganish imkonidir. Qadimgi tarixga Ming O‘rik mos; yo‘l va kirishni alohida hisoblang.

Manbalar

• Uzbekistan Travel: Tashkent Botanical Garden
• Meros.uz: Tashkent Botanical Garden
• Uzbekistan government environmental projects update
• uzbekistan.travel
• uzbekistan.travel
• dkm.gov.uz

Asosiy surat: Обвитые плющом деревья сада.jpg — Arina Pan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.