Xivadagi Yoqubboyxo‘ja madrasasi: Ichan qal’aning kichik yodgorligi

Yoqubboyxo‘ja madrasasi Xiva me’morchiligining sokin va ixcham tomonini ko‘rsatadi: kichik hovli, g‘ishtin ravoqlar va o‘ymakor yog‘och eshiklar. U Ichan qal’ada, Pahlavon Mahmud maqbarasining g‘arbida joylashgan. Bu yerda tarixiy shahar faqat xon saroylari va baland minoralardan iborat bo‘lmaganini, mahallalarda kichik ta’lim maskanlari ham muhim o‘rin tutganini ko‘rish mumkin.

Madrasani kim qurdirgan

Bino 1873-yilga tegishli bo‘lib, badavlat xivalik savdogar Yoqubboyxo‘ja nomi bilan bog‘liq. Bu holat shahar tarixining muhim jihatini ochadi: madrasalarni faqat hukmdorlar qurdirgan emas. Savdogarlarning homiyligi ham diniy ta’limni qo‘llab-quvvatlagan va shahar qiyofasini shakllantirgan.

Madrasada o‘qish, ibodat va talabalar yashashi uchun joylar bo‘lgan. Uning kichik hajmi ta’lim jamoasining kundalik turmushini tasavvur qilishga yordam beradi. Bino saroyning kichraytirilgan nusxasi emas: uning tuzilishi amaliy ehtiyojlarga moslangan.

Hovli, masjid va yog‘och o‘ymakorligi

Madrasa hududi g‘arbdan sharqqa cho‘zilgan. Gumbazli kirish qismidan ichki hovliga o‘tiladi, xonalar esa shu hovli atrofida joylashgan. Majmuaning shimoli-sharqiy tomonida kichik gumbazli masjid bor.

Tor kirish yo‘lagidan ochiq hovliga chiqish, g‘isht devorlarning qalinligi va eshiklarning o‘lchamlariga e’tibor bering. Bu yerda me’moriy detallarni yaqindan kuzatish oson: ular ulkan peshtoq ortida yo‘qolib ketmaydi.

Yog‘och eshiklarning o‘ymalari g‘isht terimini to‘ldiradi. Ularni Juma masjidi eshiklari va ustunlari bilan solishtirish Xiva ustalarining yog‘och bilan ishlash usullarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.

Sayrga qanday qo‘shish mumkin

Madrasani Pahlavon Mahmud maqbarasi bilan bir yo‘nalishda ko‘rish qulay. Ochiq qismlarni shoshilmay tomosha qilish uchun taxminan 20–30 daqiqa ajratish mumkin. Bu majburiy tashrif muddati emas, sayohatni rejalash uchun mo‘ljaldir.

Turistik tavsiflarda bino hunarmandchilik ustaxonalari bilan ham bog‘lanadi. Ustaxonaning ishlashi, hovliga kirish va suratga olish shartlarini joyida aniqlang. Ishlayotgan ustani suratga olishdan oldin ruxsat so‘rang, baland ostonalardan esa ehtiyot bo‘lib o‘ting.

Asosiy surat nimani ko‘rsatadi

Asosiy surat Ichan qal’aning umumiy manzarasini beradi; u Yoqubboyxo‘ja madrasasining alohida tasviri emas. Manzilni topishda panoramadagi markaziy binoga emas, yodgorlik nomi va Pahlavon Mahmud maqbarasi yaqinidagi mahallaga tayaning.

Keyin Ichan qal’a bo‘ylab sayrni davom ettirish mumkin. Katta ansambllar bilan kichik madrasalarni birga ko‘rish Xivani yaxlit tarixiy shahar sifatida anglashga yordam beradi.

Manbalar

• Meros.uz: Yakubbay Khoja Madrasa heritage record
• UNESCO World Heritage Centre: Itchan Kala monument list
• Uzbekistan Travel: Khorezm three-day travel itinerary
• uzbekistan.travel
• dkm.gov.uz
• uzbekistan.travel

Ichan qal’a panoramasi; madrasaning alohida surati emas, eski shaharning umumiy ko‘rinishi. Surat: Khiva-(Uzbekistan) banner.jpg — Panorama-view Khiva-(Uzbekistan).jpg: Euyasik
hosila tasvir: Jjtkk, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.