Samarqanddagi Abdi Darun: maqbara, xonaqoh va sokin hovli
Ensemble Abdi Darun – Islamic Memorial Complex
Abdi Darun Samarqandning janubi-sharqiy qismida joylashgan va shahar me’morchiligining boshqa ko‘lamini ko‘rsatadi. Keng tantanavor maydon o‘rnida hovuz, soyali daraxtlar va turli davrlarga mansub binolar bor. Majmua mahallaning xotira, diniy va jamoat hayoti tarixini birlashtiradi.
Ziyoratgoh kimga bag‘ishlangan
Nom IX asrda yashagan qozi sifatida tilga olinadigan Xoja Abdi bilan bog‘liq. Uning kelib chiqishi va hayoti haqidagi ommabop hikoyalarda tafsilotlar turlicha beriladi; shu sabab ularni to‘liq hujjatlar bilan tasdiqlangan tarjimai hol sifatida ko‘rsatish to‘g‘ri emas.
«Darun» ichkari ma’nosini bildiradi va bu joyni Abdi Birundan ajratishga yordam beradi. Ular bir manzilning ikki xil yozilishi emas, ikkita alohida majmuadir. Transport buyurtma qilganda yoki yo‘l qidirganda qaysi biri kerakligini aniqlashtiring.
Bitta hovlidagi bir necha davr
Maqbaraning asosiy yadrosi XII asr bilan bog‘lanadi. Keyinchalik ansambl kengaygan; muhim bosqich XV asr va Ulug‘bek davriga to‘g‘ri keladi. Xonaqoh va ziyoratxona yodgorlikning makoniy tuzilishini boyitgan.
So‘ng yangi ta’mirlar va qo‘shimchalar amalga oshirilgan. XX asr boshidagi madrasa, masjid va yog‘och ayvon majmua boshqa davrda ham yashashda davom etganini ko‘rsatadi. Shu sabab Abdi Darunni o‘zgarmagan yagona loyiha emas, tarix davomida shakllangan ansambl sifatida ko‘rish foydali.
Me’morchilik va vazmin bezak
Dastlabki maqbara gumbaz bilan tugallangan ixcham hajmga ega. Yonidagi balandroq peshtoq va gumbaz hovlidan yaxshi ko‘rinadigan urg‘u yaratadi. Ichki makonda faqat koshinlar emas, bezakning vazminligi ham yodgorlik xarakterini belgilaydi.
Yog‘och ustunli va naqshinkor shiftli yozgi ayvon ayniqsa ifodali. Bu ochiq, soyali joyni yopiq qishki namozxona bilan solishtiring. Ularning birligi me’morchilik shahar hayotining mavsumiy ehtiyojlariga qanday javob berganini ko‘rsatadi.
Hovuz va daraxtlar
Hovuz hovlini tartibga soladi va yonidagi binolarni aks ettiradi. Daraxtlar bilan birga u gavjum Registondan ancha farq qiladigan muhit yaratadi. Biroq hovlini faqat dam olish uchun chiroyli fon deb qabul qilmaslik kerak: bu dindorlar foydalanadigan ziyorat joyining bir qismidir.
Suratga olishda o‘tish yo‘llarini bo‘sh qoldiring va tashrifchilarning shaxsiy hududini hurmat qiling. Ibodat qilayotgan kishini yaqindan suratga olish uchun uning roziligi kerak. Yopiq xonalarga kirish va tashrif vaqtini joyida aniqlang.
Qaysi joylar bilan birga ko‘rish mumkin
Abdi Darunni Samarqandning kamroq tanilgan yodgorliklari bo‘ylab yo‘nalishga, jumladan Ishratxona bilan birga kiritish mumkin. Ziyoratgohning hayot davom etayotgan hovlisi bilan boshqa Temuriylar obidasining murakkab taqdiri o‘rtasidagi farq sayrni mazmunli qiladi.
Shaharning tasavvuf va diniy tarixi qiziqtirsa, Xoja Ahror majmuasida tanishuvni davom ettiring. Bu joylar orasidagi qatnovni markaziy Registon bo‘ylab qisqa piyoda sayrdan alohida rejalash ma’qul.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
