Samarqand Chorsusi: savdo gumbazidan san’at galereyasigacha
The Chorsu Trading Dome, built in 1785.
Chorsu Registonning shimoli-sharq tomonida, Sherdor madrasasi yaqinida joylashgan kichik gumbazli binodir. Mashhur ansambl fonida uni payqamay o‘tib ketish oson. Ammo bu inshoot Samarqand tarixining savdo, hunarmandchilik va zamonaviy san’at bilan bog‘liq tomonini ochadi. Bugun u badiiy galereya sifatida tanilgan.
Chorsu nomining ma’nosi
Chorsu nomi odatda to‘rt yo‘l yoki chorraha ma’nosida tushuntiriladi. Bu xaridorlar va sotuvchilar yo‘llari kesishgan savdo joyining vazifasini ifodalaydi. Markaziy Osiyoning turli shaharlarida shunday nom uchraydi. Samarqanddagi ushbu binoni Toshkentdagi Chorsu bozori bilan adashtirmaslik kerak.
Registonga yaqinlik savdo uchun muhim bo‘lgan. Maydon shahar markazi vazifasini bajargan, qo‘shni ko‘chalar esa uni mahallalar bilan bog‘lagan. Yopiq bino sotuvchilarga quyosh va yog‘ingarchilikdan himoyalangan holda ishlash imkonini bergan. Shu bilan birga, u gavjum jamoat makonining bir qismi bo‘lib qolgan.
Hozirgi bino qachon qurilgan?
Bu joydagi savdo tarixi ancha oldingi davrlarga borib taqaladi. Biroq saqlangan bino odatda 1785-yil, amir Shohmurod davriga oid deb ko‘rsatiladi. Hudud tarixi bilan ko‘zga ko‘rinayotgan inshoot yoshini ajratish muhim: madrasaga yaqin gumbaz ular bilan bir vaqtda qurilgan bo‘lishi shart emas.
Keyingi davrlarda Chorsu ta’mirlangan va yangi vazifalarga moslashtirilgan. 2005-yildagi restavratsiyadan so‘ng u san’at galereyasi sifatida faoliyat yurita boshlagan. Tarixiy me’morchilik shu yo‘l bilan jamoat uchun xizmat qilishni davom ettirgan, faqat ichkaridagi faoliyat mazmuni o‘zgargan.
Me’morchilik va ko‘rgazma
Ixcham ko‘p qirrali shakl, gumbazli yopma va turli tomondagi kirishlar binoning savdo vazifasi bilan bog‘liq. Uni bir necha nuqtadan kuzating: bitta fasad butun hajm tuzilishini ochib bermaydi. Registonning baland peshtoqlari yonida Chorsuning kichik ko‘lami va mustaqil shakli yaqqol seziladi.
Galereya O‘zbekistonning zamonaviy tasviriy hamda amaliy san’ati bilan tanishtiradi. Ko‘rgazma tarkibi o‘zgarishi mumkin, shu sababli muayyan surat yoki usta asarini doimiy eksponat deb kutmaslik kerak. Tarixiy bino ichida zamonaviy ijodkorlarning mahalliy obraz, rang va naqshlarga munosabatini kuzatish ayniqsa qiziq.
Sayrga qanday qo‘shish mumkin?
Chorsuni Registon va Sherdor madrasasi bilan birga ko‘rish qulay. Galereyaning ish vaqti, suratga olish tartibi va yoqqan asar muallifi haqida xodimlardan so‘rang. Binoni tashqaridan ko‘rish bilan ko‘rgazmani tomosha qilish yo‘nalishning ikki alohida qismidir.
Zamonaviy badiiy hayot mavzusini Happy Bird galereyasida davom ettirish mumkin. Siyob bozori esa shaharning kundalik savdo hayotini ko‘rsatadi. Bu joylar tarixiy savdo, bugungi ijod va zamonaviy Samarqandni bir-biri bilan bog‘laydi.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
