Samarqanddagi Hazrati Xizr masjidi: ayvon, shahar manzarasi va memorial

Hazrati Xizr masjidi Afrosiyobning janubiy chetidagi balandlikda joylashgan. Yog‘och ayvon, naqshinkor shift va eski shahar ustidagi o‘rni Registonning ulkan madrasalaridan farqli qiyofa yaratadi. Tashrif XIX asr — XX asr boshidagi Samarqand me’morchiligi bilan yonidagi zamonaviy xotira makonini birga ko‘rish imkonini beradi.

Nom va dastlabki rivoyatlar

Nom islomiy an’anada e’zozlanadigan Xizr siymosi bilan bog‘liq; mahalliy tasavvurlarda u yo‘lovchilarga homiylik bilan ham aloqador. Ziyoratgohning juda qadimiyligi va mo‘jizaviy saqlanishi haqidagi hikoyalar joy rivoyatlariga kiradi.

An’ananing yoshini bugungi devorlar yoshi deb qabul qilmaslik kerak. Ko‘rinadigan bino va qo‘shimchalar asosan XIX asr — XX asr boshiga mansub, joy haqidagi diniy xotira esa ancha qadimiy bo‘lishi mumkin.

Bino qanday shakllangan

Asosiy bosqich 1854-yil bilan bog‘lanadi; undan keyin qayta qurish va kengaytirishlar bo‘lgan. XIX asr oxiri va XX asr boshidagi ishlar ansamblning tanish qismlarini yaratgan. Uning tarixida usta Abduqodir Boqiyev nomi tilga olinadi.

Kompozitsiya relyefga moslashgan. Shu sabab uni qat’iy simmetrik fasad emas, balandlikdagi zinapoyalar, ochiq makonlar va yopiq xonalar birligi sifatida ko‘rish qiziqarliroq.

Yog‘och ayvon va bezaklar

Eng ifodali qism — ustunli ochiq ayvon va uning naqshinkor shifti. Bezakda o‘ymakorlik, rang va ganch unsurlari muhim. Bu mahalliy ustalar juda katta koshinli yuzalarsiz ham boy makon yarata olganining yaxshi namunasidir.

Yopiq namozxona, gumbaz va minora ochiq ayvonni to‘ldiradi. Shiftni ruxsat etilgan joydan, o‘tishga xalaqit bermasdan ko‘ring. Avval ustunlar va tom nisbatini anglab, keyin mayda naqshlarga o‘tish ularni yaxshiroq idrok etishga yordam beradi.

Eski Samarqand manzarasi

Yonbag‘irdagi o‘rin tarixiy shaharning turli qismlarini bir qarashda bog‘lash imkonini beradi. Bu yerdan Afrosiyob bilan keyingi shahar qurilishi yonma-yonligini tushunish osonroq. Panorama faqat surat foni emas, yo‘nalishning geografik izohi sifatida ham foydali.

Zinapoyalar va balandlik farqi kirish qulayligiga ta’sir qiladi. Harakatlanishida cheklovi bor mehmon uchun mos yo‘lni oldindan aniqlash kerak; barcha qismlarga bir xil qulay kirish bor deb o‘ylamang.

Islom Karimov memoriali

Yaqinda 2016-yilda vafot etgan O‘zbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimovning dafn joyi mavjud. Alohida xotira ansambli 2018-yilda ochilgan. Uni tarixiy masjid binosidan farqlash lozim: ular yonma-yon, ammo turli davr va vazifalarga mansub.

Maqoladagi XX asr boshidagi surat va zamonaviy memorial tasviri aynan shu farqni ko‘rsatadi. Tashrif davomida belgilangan yo‘nalish va xodimlar ko‘rsatmalariga rioya qiling.

Sayrni davom ettirish

Hazrati Xizrni Bibixonim va Shohi Zinda bilan birga ko‘rish qulay. Shaharning qadimiy qatlamini chuqurroq tushunish uchun Afrosiyob muzeyini ham qo‘shing.

Osoyishtalikni saqlang: masjid va memorial hududi ehtirom joylari bo‘lib qolmoqda. Odamlarni suratga olishdan oldin rozilik so‘rang va tor yo‘laklarni uzoq vaqt band qilmang.

Suratlar va tarixiy manzaralar

Manbalar

• Asl maqola ingliz tilida

Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.