Samarqanddagi Cho‘qintiruvchi Avliyo Ioann katolik cherkovi
«The Church of St. John the Baptist: A 19th-Century Testament to Faith and Resilience in Samarkand»
Cho‘qintiruvchi Avliyo Ioann cherkovi Samarqandning katolik tarixini namoyon etadi. Mahmud Koshg‘ariy ko‘chasidagi bu bino sayyohlar odatda ko‘radigan o‘rta asr madrasa va masjidlaridan farq qiladi. U shahar madaniy qiyofasini turli jamoalar, jumladan Yevropadan kelgan kishilar ham shakllantirganini eslatadi.
XX asr boshidagi qurilish
Cherkov XIX asrga emas, 1916-yilga mansub. Uning qurilishi katolik jamoasi va Birinchi jahon urushi voqealari bilan bog‘liq. O‘sha paytda Samarqandga polyaklar, avstriyaliklar va vengerlar kelgan. Bino uchun mablag‘ shaharning o‘zida ham, chet elda ham yig‘ilgan.
Loyiha me’mor E. Nelle nomi bilan bog‘lanadi. Cherkov tarixi Yevropa diniy an’anasi Markaziy Osiyo shahrida qanday o‘rin olganini ko‘rsatadi. Uni tushunish uchun binoni shunchaki boshqa uslubdagi fasad sifatida ko‘rishdan tashqari, bu yerda yashagan jamoaning taqdiriga ham e’tibor berish kerak.
Yopilishi va jamoaga qaytarilishi
Sovet davrida cherkov yopilgan, bino esa diniy bo‘lmagan maqsadlarda, jumladan sport zali sifatida ishlatilgan. Vazifaning bunday o‘zgarishi inshoot tarixida muhim iz qoldirgan va uning dastlabki diniy faoliyatini to‘xtatgan.
1990-yillarda katolik jamoasi qayta tiklana boshlagan. Jamoa ro‘yxatdan o‘tkazilib, bino qaytarilgach, ta’mirlash ishlari olib borilgan. Manbalarda qaytarish jarayonining ayrim bosqichlari turlicha sanalanadi; shu sababli ularni tekshirilmagan yagona sanaga birlashtirish to‘g‘ri emas. Qayta tiklangan cherkovni muqaddaslashtirish marosimi 1999-yil 27-martda o‘tkazilgan.
Nimaga e’tibor berish kerak?
Binoning vazmin tashqi qiyofasi va ichki makon tuzilishi Samarqandning mashhur ansambllaridan farq qiladi. Bu yerda hajmlar nisbati, yorug‘lik va xona yo‘nalishining mehrob tomonga qaratilishi muhim. Bezaklarni faqat Registon bilan hashamat jihatidan taqqoslash o‘rniga, ularni xristian ibodati bilan bog‘liq holda ko‘rish foydali.
Bu faol diniy jamoa maskani. Uning ahamiyati faqat bino yoshida emas, ibodat hayotining davom etishida ham namoyon bo‘ladi. Xizmat vaqtida sayyohlik tomoshasi jamoa ehtiyojlariga mos bo‘lishi kerak. Ibodatda qatnashmasangiz, sokinlikni saqlang va surat olish uchun ibodat qilayotganlar oldidan o‘tmang.
Tashrif haqida
Jamoaning rasmiy saytida manzil Mahmud Koshg‘ariy ko‘chasi, 86-uy deb ko‘rsatilgan. O‘sha yerda ochilish vaqtlari, messa jadvali va vaqtinchalik o‘zgarishlar ham e’lon qilinadi. Borishdan oldin ularni tekshiring: jadval mavsum va diniy taqvimga qarab o‘zgarishi mumkin.
Suratga olish hamda ichkarini ko‘rish tartibini jamoa vakillaridan so‘rang. Shahar tarixining turli qatlamlarini tushunish uchun O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyiga ham borish mumkin. Xoja Doniyor maqbarasi esa Samarqanddagi diniy xotiraning bir necha an’ana bilan bog‘langan boshqa tomonini ochadi.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
