Samarqanddagi Sadriddin Ayniy uy-muzeyi
«House-Museum of Sadriddin Ayni in Samarkand, Uzbekistan: Celebrating Over 70 Years of Legacy»
Sadriddin Ayniy uy-muzeyi tojik va o‘zbek adabiyotida muhim o‘rin tutgan adib hayoti bilan tanishtiradi. Bu yerda Samarqandga ish xonasi, oilaviy turmush va kitoblar orqali qarash mumkin. Uy Registon ko‘chasi, 7B manzilida, shaharning asosiy tarixiy ansambli yaqinida joylashgan.
Adib bu uyda qachon yashagan?
Muzey ma’lumotiga ko‘ra, Ayniy ushbu uyda 1923-yildan 1954-yilgacha yashagan. Bu sanani uning 1917-yil Buxoro voqealaridan so‘ng Samarqandga ko‘chib kelishi bilan adashtirmaslik kerak. Yozuvchining shahardagi hayoti aynan shu binoda yashashidan oldin boshlangan.
Uy-muzey 1967-yil 19-mayda ochilgan. Binoning saqlanishi adabiy merosni muallif ishlagan va kundalik hayot kechirgan muayyan makon bilan bog‘lash imkonini bergan. Tashrif buyuruvchi mashhur adib haqidagi ma’lumotdan tashqari uning asarlari yaratilgan muhitni ham ko‘radi.
Yozuvchi va uning davri
Ayniy ijtimoiy munosabatlar, ta’lim, adolatsizlik hamda Markaziy Osiyo hayotidagi o‘zgarishlar haqida yozgan. Uning kitoblarida shaxsiy kuzatuvlar jamiyat tarixi bilan tutashadi. Mashhur asarlari orasida «Odina», «Qullar», «Eski maktab» va «Esdaliklar» bor.
Adib merosi bir necha til va madaniyat an’anasi bilan bog‘liq. Shu sababli muzey Samarqanddagi tojik va o‘zbek adabiy muhitining yonma-yon rivojlanishini tushunishni istagan kishilar uchun qiziq. Bir shaharda orttirilgan tajriba adabiyot va kundalik muloqotda turli shakllarda ifodalangan.
Xonalar va buyumlar
Uyning tarixiy qismi hamda keyinroq qurilgan xonalar oilaviy turmushdagi o‘zgarishlarni ko‘rsatadi. Ish xonalari adibning kundalik mehnatini tasavvur qilishga yordam beradi: o‘qish, qayd yozish, qo‘lyozma ustida ishlash. Kitob, hujjat, surat va ro‘zg‘or buyumlari tarjimai holga qisqa sanalar jadvalidan ko‘ra shaxsiyroq nazar beradi.
Yashash xonalari bezagi, yog‘och qismlar va uy makonining an’anaviy tashkil etilishiga e’tibor bering. Naqshinkor deb ataladigan bezakli xona maishiy hayot bilan amaliy san’atni bog‘laydi. Hovli esa xonalarning o‘zaro joylashuvini va uy ichidagi harakatni tushunishga yordam beradi.
Buyumlarni izohlari bilan birga ko‘ring. Asl qo‘lyozma, keyingi nusxa va asarga ishlangan tasvirning ahamiyati turlicha. Ekspozitsiya tafsiloti tushunarsiz bo‘lsa, xodimdan ayni xona adib hayotining qaysi davriga tegishli ekanini so‘rang.
Tashrifni rejalashtirish
Ish vaqti hamda ekskursiya imkonini bevosita muzeydan aniqlang: turli e’lonlardagi jadvallar farq qilishi mumkin. Kichik xonalarda ko‘rsatilgan harakat tartibi va suratga olish qoidalariga rioya qiling. Shovqinli shahar maydonlaridan keyin bu yerda shoshilmay tomosha qilish ayniqsa yoqimli.
Adabiyot mavzusini Orif Gulxaniy uy-muzeyida davom ettirish mumkin. Registondagi sayr esa yozuvchi uyining sokin tarixi yonida rivojlangan shaharning katta jamoat markazini ko‘rsatadi.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
