Marg‘ilon tarixi

Dyed silk drying at a workshop in Margilan.

Marg‘ilon tarixi mohir qo‘llardan ajralmaydi. Ipak iplari, bo‘yoqlar, dastgohlar va savdo aloqalari shaharning o‘tmishi bilan bugunini bog‘laydi. Ammo uni faqat fabrikaga tashrif bilan cheklash bozorlar, diniy muassasalar va xonadonlar o‘ziga xos shahar madaniyatini yaratgan qadimiy Farg‘ona shahri tarixini chetda qoldiradi.

Bu yerda eng kuchli tarixiy taassurot ko‘pincha obida emas, jarayondir: puxta tayyorlangan iplardan naqshli matoning paydo bo‘lishi. Uni shaharning dehqonchilik, savdo va siyosiy o‘zgarishlar bilan uzoq aloqasi ichida ko‘rganda mazmuni ochiladi.

Marg‘ilon ustaxonasida bo‘yalgan ipak quritilmoqda. Surat: Bgag · CC0.

Marg‘ilon tarixiga qisqacha nazar

O‘rta asrlar: Marg‘ilon Farg‘ona vodiysining savdo va dehqonchilik muhitida shahar sifatida rivojlanadi.
XVIII–XIX asrlar: Qo‘qon xonligining muhim shahriga aylanadi.
1876-yil: Rossiya xonlikni qo‘shib olishi boshqaruvni o‘zgartiradi; yaqinida alohida Yangi Marg‘ilon tashkil etiladi.
XX asr: sanoat tashkiloti va sovet madaniy siyosati to‘qimachilikni qayta shakllantiradi.
1972-yil: «Yodgorlik» ipak fabrikasi tashkil etiladi.
2007-yil: Marg‘ilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazi yaratiladi.
2017-yil: atlas va adras tayyorlash usullarini saqlash dasturi UNESCOning nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish bo‘yicha ilg‘or tajribalar reyestriga kiritiladi.

Janubiy Farg‘ona manzarasi

Marg‘ilon janubiy Farg‘ona vodiysining eski shaharlaridan. Vodiy faqat hozirgi Farg‘ona shahri emas, tarixiy hudud bo‘lib, uning tarixi bir necha zamonaviy davlat chegaralarini kesib o‘tadi. Tog‘lar ekinzorlar, manzilgohlar, shaharlar va yo‘llar havzasini o‘rab turadi. Marg‘ilon atrof qishloqlar bilan yaqin aloqaga tayangan shu unumdor muhitda rivojlangan. Hunar markazi faqat hunar hisobiga yashay olmasdi: unga keng mahalliy tarmoqlardan oziq-ovqat, suv, yoqilg‘i va material kelishi kerak edi.

Sug‘orish yer va manzilgoh munosabatini ayniqsa muhim qilgan. Ariqlarni qurish va ta’mirlash, suvni foydalanuvchilar orasida taqsimlash zarur edi. Dehqonchilik yaxshi tuproq bilan birga uyushgan mehnatni ham talab qilgan. Unumdor vodiy mo‘l-ko‘lligi tabiatning shunchaki sovg‘asi emasdi. U muntazam ish, yer haqidagi qarorlar va urush yoki qarovsizlikdan zararlanishi mumkin bo‘lgan infratuzilmaning uzluksiz faoliyati natijasi ham edi.

Qadimiylik, nom va Iskandar rivoyati

Marg‘ilon eski manzilgoh, lekin uning boshlanishini yagona ishonchli hujjatlashtirilgan ta’sis marosimi ifodalamaydi. Arxeologik tarix, o‘rta asr geografik qaydlari va keyingi rivoyatlar turli xil dalildir. Ularni farqlamasdan qo‘shib bo‘lmaydi. Farg‘ona vodiysida qadimgi manzilgohlar mavjudligi har bir zamonaviy ko‘chaning aniq yoshini belgilamaydi; shahar qadimiyligi ham saqlangan muayyan bino shuncha qadimiy degani emas.

Rivoyatlar Marg‘ilonni Iskandar Zulqarnayn bilan bog‘laydi, ba’zan nomini mehmondo‘stlik voqeasi orqali izohlaydi. Bunday hikoyalar mahalliy an’ana sifatida qimmatli: jamoalar shahrini mashhur o‘tmishga qanday joylashtirishi va nomga qanday ma’no berishini ko‘rsatadi. Ammo ular Iskandar manzilgohga asos solganini o‘z-o‘zidan isbotlamaydi. Mas’uliyatli tarixiy bayon rivoyatni saqlab, uni sanasi aniq voqeaga aylantirmasdan afsona ekanini ochiq belgilashi mumkin.

Ipak yo‘li iborasidan kengroq o‘rta asr hayoti

«Ipak yo‘li» ko‘pincha Xitoy va Yevropa orasida hashamatli tovar olib borgan bitta yo‘lni tasavvur qildiradi. Marg‘ilon tarixini tarmoq modeli yaxshiroq tushuntiradi. Tovar bir necha bozordan o‘tgan, ishtirokchilarning ko‘pi butun qit’ani kesib o‘tmagan. Mahalliy ishlab chiqarish, mintaqaviy talab va qisqa safarlar tizimning asosi edi. Vodiy ichida mato sotgan savdogar uzoq imperiya poytaxtini ko‘rmagan bo‘lsa ham shu tarixda qatnashgan.

O‘rta asr shaharlari ayirboshlashni imkonli qilgan turli faoliyatlarni ta’minlagan. Ishlab chiqaruvchiga asbob va material, savdogarga uchrashish va saqlash joyi, yo‘lovchiga oziq kerak edi. Diniy va ta’lim muassasalari aholini kengroq ilmiy aloqalarga bog‘lagan. Bu faoliyatlar bir-birini quvvatlab, ahamiyati bitta tovarga sig‘maydigan shaharni yaratgan. Keyinchalik ipak Marg‘ilonning mashhur timsoliga aylangan, ammo shahar aholisi maxsus eksport savdosidan ko‘proq narsaga muhtoj edi.

Qo‘qon xonligi tarkibidagi Marg‘ilon

XVIII asrda Qo‘qon xonligining yuksalishi Marg‘ilonni markazi vodiyning g‘arbida bo‘lgan davlatga kiritdi. Qo‘qonda hukmdor saroyi joylashgan, lekin uning hokimiyati boshqa shaharlar resursi va faoliyatiga bog‘liq edi. Marg‘ilonning savdo hamda ishlab chiqarishi umumiy iqtisodiyotning bir qismi bo‘lgan. Shu sabab poytaxt va viloyat markazi munosabati siyosiy kuch teng taqsimlanmagan bo‘lsa ham o‘zaro edi.

Saroy talabi mohir ustalarga imkoniyat yaratgan. Hukmdor xonadoniga kiyim, jihoz, sovg‘a va marosim buyumlari kerak edi; saroydan tashqaridagi boy oilalar ham nafis mahsulot sotib olgan. Lekin hunar tarixini elita iste’moli bilan cheklab bo‘lmaydi. Oddiy xaridorlar keng mato bozorini saqlagan, tola, mehnat va pardozdagi farqlar turli ehtiyojni qondirgan. Hashamatli gazlamalari bilan mashhur shahar kundalik tirikchilik iqtisodiyotini ham o‘z ichiga olgan.

Uvaysiy va vodiyning adabiy hayoti

XVIII asr oxirida Marg‘ilonda tug‘ilgan Jahon otin Uvaysiy shahar adabiy merosining markaziy siymosidir. U chig‘atoy adabiy an’anasida yozgan va Marg‘ilon hamda Qo‘qon madaniy muhiti bilan bog‘liq. Uning faoliyati shahar tarixini mato va savdodan kengaytiradi. Shuningdek, Nodira va Qo‘qon davri adabiy hayotida ayollarning kengroq ishtiroki bilan aloqa beradi.

«Otin» unvoni ayollar ta’limi, diniy yoki adabiy bilimlar dunyosiga ishora qiladi. Ta’lim katta madrasadan kamroq ko‘rinadigan joylarda ham kechgan. Uy makoni, shaxsiy dars va ayollar yig‘inlari madaniyatni uzatishda qatnashgan. Ularning tarixiy qaydlari saroy homiyliginikidan kamroq, lekin bu nomutanosiblikni ahamiyatsizlik dalili deb bo‘lmaydi.

Uvaysiy ijodi obraz, shakl va ishora qoidalariga ega shakllangan she’riy madaniyatga mansub. She’rni faqat muallif hayotining ochiq hisoboti sifatida o‘qimaslik kerak. Adabiy ovoz muhabbat, g‘am, ma’naviy intilish va ijtimoiy kuzatishni bir vaqtning o‘zida bir necha ma’noga yo‘l beruvchi an’anaviy shakllarda o‘rganadi. Shu tanlovlarni qadrlash shoiraga qisqa muzey lavhasidagi tarjimai hol dalillaridan kengroq badiiy o‘zlik beradi.

Tut bargidan xom ipakkacha

Ipak dastgohdan emas, tirik mavjudotdan boshlanadi. Xonakilashtirilgan ipak qurtlari tut bargini yeb, uzun tolali pilla hosil qiladi. Ularni boqish oziqa, sharoit va vaqtga e’tibor talab etadi. Kelajakdagi tola sifati ko‘zga ko‘rinadigan to‘qimachilik ustaxonasidan oldingi bilim va mehnatga bog‘liq. Qishloq xo‘jaligi bosqichi manzarali muqaddima emas, keyingi har bir mutaxassis tayangan ishlab chiqarish tizimining qismidir.

Tola yaroqli ip bo‘lishidan oldin pillaga ishlov beriladi. Chuvishda tolalar birlashtiriladi, keyingi tayyorlash esa materialni to‘qish va bo‘yashga moslaydi. Bosqichlarning aniq tashkiloti korxona va mahsulotga qarab farq qiladi. Dastgoh ko‘rsatadigan har bir joy qurtni ham o‘zi boqib, barcha xomashyoni joyida tayyorlaydi deb o‘ylashdan ko‘ra, qaysi ishlarni aynan shu ustaxona bajarishini so‘rash ma’qul.

Atlas va adras nimani anglatadi?

Marg‘ilonda atlas va adras nomlari ko‘p uchraydi. Umuman, atlas ipak va atlas o‘rilishi bilan bog‘liq, adras esa odatda ipak tanda bilan paxta arqoqni birlashtiradi. Atamalar shunchaki rangli bosma naqshni emas, material va to‘qish an’analarini bildiradi. Mahalliy savdo qo‘llanilishi farqlanishi mumkin; muayyan mato haqida eng ishonchli tushuntirish uchun tola tarkibi, o‘rilishi va naqshlash usulini so‘rash kerak.

Tanda va arqoq to‘qima iplarining ikki asosiy yo‘nalishidir. Tanda dastgoh bo‘ylab uzunasiga, arqoq esa ko‘ndalang o‘tadi. Ularning o‘rilishi sirt, mustahkamlik, egiluvchanlik va har bir ip tizimining ko‘rinishiga ta’sir qiladi. Shu tuzilma ranglari o‘xshash ikki mato nega boshqacha sezilishi va tutishini tushuntiradi. Naqshdan oldin ham atlas sirti oddiy polotno o‘rilishidan boshqacha yorug‘lik qaytaradi.

Mato paydo bo‘lmasidan naqshni rejalash

Ikatning eng hayratli xususiyatlaridan biri naqshni mato to‘qilishidan avval ko‘zda tutishdir. Marg‘ilon bilan bog‘liq tanda naqshli gazlamalarda tayyorlangan iplar bo‘yalgan qismlari dastgohda birlashib tasvir hosil qiladigan tarzda joylashtiriladi. Usta ko‘rinishning ikki bosqichi — tartibli ip bog‘lami va kelajakdagi mato sirti bilan ishlaydi. Ularning munosabati tajriba, o‘lchov va o‘rgangan ko‘zni talab qiladi.

Ko‘p parallel chiziqqa rasm chizib, ular uzluksiz yuzaga aylanishidan oldin biroz siljishini tasavvur qiling. Bu tajriba usul qiyinligi va vizual xususiyatini tushuntiradi. Kichik siljishlar ikatga xos yumshoq chegaralarni yaratadi. Ular shunchaki e’tiborsizlik belgisi emas. Texnika zamonaviy bosma jarayondagi keskin takrorlanuvchi konturdan farqli alohida chekka hosil qiladi.

Bog‘lash va bo‘yash: rang qayerga borishini boshqarish

Rezervli bo‘yash rangning ipdagi tanlangan qismlarga yetishini to‘sadi. Bog‘lamlar belgilangan joylarda bog‘lanadi, ochiq qismlar bo‘yoqni oladi; keyingi bosqichlarda qayta bog‘lash va qo‘shimcha ranglar bo‘lishi mumkin. Tartib muhim, chunki har bir amal keyingi imkoniyatlarni o‘zgartiradi. Usta material, bog‘ich va bo‘yoq o‘zaro qanday ishlashini bilishi kerak. Yorqin natija ajratilmagan bog‘lamni bir necha chiroyli rangga botirish bilangina hosil bo‘lmaydi.

Rang tayyorlash mustaqil bilim sohasidir. Turli tolalar ishlovga turlicha javob beradi, kerakli tus esa faqat bo‘yoq nomiga bog‘liq emas. Tayyorlash va ishlov sharoiti natijaga ta’sir ko‘rsatadi. Shu sabab tarixiy hunarda ixtisoslashuv bo‘lgan. Mohir bo‘yoqchi hissasini to‘quvchiga bir idish pigment va «yorqin qiling» degan umumiy ko‘rsatma berish bilan almashtirib bo‘lmasdi.

Dastgoh va moslashtirish mahorati

Naqshli tanda dastgohga yetganda dizaynning katta qismi allaqachon belgilangan bo‘ladi. To‘qish uni takroriy o‘rilish orqali barqaror matoga aylantiradi. Ishchi paydo bo‘layotgan sirtni kuzatib, taranglik, moslash va ritmni boshqaradi. Kichik tuzatishlar naqsh qiyofasiga ta’sir etadi, shu bois takrorlash doimiy baholash bilan birga kechadi. Harakatlar tanish yoki yengil ko‘rinsa ham, bu malakali mehnatdir.

Dastgoh o‘z fazoviy talablariga ega asbob. Iplar joylashtirilishi, jihoz saqlanishi, ishchi esa takroriy harakatni bajaradigan holatda bo‘lishi kerak. Ustaxona rejasi shu ehtiyojlarni aks ettiradi. Bir necha dastgoh birga ishlashi bitta namoyish joyidan boshqa muhit yaratadi, ish tovushi esa harakatlar tartibini tushunishga yordam beradi. Asbobni ishlayotgan holda ko‘rish ko‘pincha uning qismlari ko‘rgazmasidan ko‘proq tushuntiradi.

Bozor bilim almashish joyi sifatida

Bozor ishlab chiqarish tugaydigan joygina emas. Bu yerda axborot ham aylanadi: sotuvchi xaridor istagini biladi, xaridor materialni qiyoslaydi, usta qaysi naqsh diqqat tortishini anglaydi. Narx sifat, mehnat, kamyoblik va talab bahosini aks ettiradi. To‘qimachilik o‘zligi kuchli shaharda bu almashinuv ustaxonaning keyingi mahsulotiga ta’sir qiladi. Demak, bozor savdo bilan birga dizayn tarixiga ham mansub.

Savdo ishonchga ham tayanadi. Xaridorga tola tarkibi, usul va ishlanish haqidagi ma’lumot, sotuvchiga ishonchli yetkazib beruvchi va mijoz kerak. Uzoq aloqalar noaniqlikni kamaytiradi, notanish sayyoh esa ochiqroq tushuntirishga muhtoj bo‘ladi. Shu bois foydali savollar aniq: mato qayerda to‘qilgan, qaysi tolalardan iborat, naqsh ipga bo‘yalganmi yoki matoga bosilganmi? Bu «haqiqiyroq narsa» degan noaniq iltimosdan ko‘ra mehnatga ko‘proq hurmat bildiradi.

Pir Siddiq va muqaddas makon

Pir Siddiq majmuasi boshqacha tarixiy uchrashuv taklif qiladi. XVIII asr maqbarasi va keyingi qismlar bilan bog‘liq joy kaptarlar haqidagi rivoyatlar bilan mashhur. Mahalliy hikoyada qushlar avliyo yashiringan joyni tegilmagandek ko‘rsatib, uni himoya qilgani aytiladi. Bu yerda kaptarlarga alohida ehtirom shu bilan izohlanadi. Hikoyani Payg‘ambar sahobasi hayotining mustaqil hujjatlashtirilgan dalili emas, e’tiqodiy rivoyat sifatida ko‘rsatish kerak.

Majmuada maqbara, masjid, minora va qushlar bilan bog‘liq inshootlar bor. Ularning hammasi bitta qurilish davriga mansub bo‘lishi shart emas. Diniy ansambllar homiylar bino qo‘shishi, ta’mirlashi yoki almashtirishi bilan vaqt davomida o‘sadi. Eng eski qism sanasini butun ko‘rinadigan joyga bemalol qo‘llab bo‘lmaydi. Material, ko‘lam va foydalanishdagi farqlar qatlamli tarixni anglashga yordam beradi.

Kaptarlar joyning hozirgi qiyofasiga hissa qo‘shadi, ammo diniy ma’nosidan butunlay chalg‘itmasligi kerak. Ayrim mehmonlar uchun majmua ziyorat va xotira joyidir. Sayyohning noodatiy hikoyaga qiziqishi shu foydalanishlar bilan yonma-yon turadi. Sokin kuzatish va boshqalar xatti-harakatini hurmat qilish joyni chiroyli surat foniga tushirmasdan tirik makon sifatida ko‘rishga imkon beradi.

Said Ahmadxo‘ja madrasasi: vazifalari almashgan bino

Said Ahmadxo‘ja madrasasi Marg‘ilonning me’moriy va tirik merosi aloqasida markaziy o‘rin tutadi. Hunarmandchilikni rivojlantirish markazi bilan bog‘liqligi tarixiy makonni zamonaviy ta’lim va ishlab chiqarishga xizmat qildiradi. Bino matolar uchun oddiy fon emas. Xona va hovlisi bilim uzatiladigan muhit yaratib, joyga shahar madaniy iqtisodiyotida faol vazifa beradi.

Madrasaning dastlabki maqsadi diniy muassasadagi ta’lim edi. Hozirgi mashg‘ulotlar boshqa bo‘lsa ham, uning tuzilishi umumiy makon va kichik xonalar aloqasini tasavvur qilishga yordam beradi. Hunar ta’limiga o‘tish bir vaqtning o‘zida o‘qitish davomiyligi va muassasa vazifasining o‘zgarishidir. Ikkalasini tan olish bino hamisha aynan bir maqsadga xizmat qilgan degan da’vodan saqlaydi.

1876-yil va Yangi Marg‘ilonning tashkil etilishi

1876-yilda Rossiya Qo‘qon xonligini qo‘shib olishi Farg‘ona vodiysi boshqaruvini o‘zgartirdi. Tarixiy Marg‘ilon yaqinida yangi manzilgoh barpo etilib, Yangi Marg‘ilon deb ataldi. Keyin u Skobelev, so‘ng Farg‘ona bo‘ldi. Bu eski shaharning yangi nomi emas, alohida shahar markazi edi. Hozirgi geografiyani tushunish uchun ushbu farq asosiydir.

Yangi ma’muriy shahar yaratish mustamlaka ustuvorliklarini ifodalagan. Rejalashtirilgan markaz idoralar, harbiy vazifalar va turar joylarni yangi hokimiyatga mos tuzilishga joylashtira olardi. Mavjud Marg‘ilon eski savdo va ijtimoiy aloqalarini saqlagan. Ikki shaharning yaqinligi biri ikkinchisini to‘liq almashtirish emas, eski shahar bilan yangi viloyat boshqaruv qarorgohi munosabatini yaratgan.

Ularni qiyoslash siyosiy o‘zgarishni shahar shaklida ko‘rsatadi. Farg‘onaning rejali ko‘chalari va ma’muriy tarixi Marg‘ilonning yig‘ilib kelgan mahalla va bozor hayotidan boshqa jarayonga mansub. Hech biri yolg‘iz butun hikoyani aytmaydi. Yangi markaz imperiya hokimiyati makonni qanday tashkil etganini, eski shahar esa jamoalar va iqtisodiy faoliyat o‘zgargan sharoitda qanday davom etganini ko‘rsatadi.

Imperiya bozorlari va hunarlarga bosim

Rossiya boshqaruvi vodiyni imperiya savdosi va sanoatiga yaqinroq bog‘ladi. Yangi transport va tijoriy aloqalar mato ishlab chiqarish hamda sotish sharoitini o‘zgartirdi. Fabrika gazlamalari kengaygan tarqatish tarmoqlarida xaridorga yetib bordi; mahalliy ishlab chiqaruvchilar raqobat va o‘zgaruvchi talabga javob berishi kerak edi. Natija qo‘l mehnatining birdan yo‘qolishi emas, imkoniyatlar va bosimlarning qayta tashkil topishi bo‘ldi.

Raqobat hunarni turlicha o‘zgartiradi. Usta jarayonni soddalashtirishi, materialni almashtirishi, naqsh ko‘lamini o‘zgartirishi yoki boshqa bozor izlashi mumkin. Ayrim qarorlar eski texnika evaziga tirikchilikni saqlaydi; boshqalari o‘z jozibasiga ega yangi mahsulot yaratadi. Faqat tanazzul hikoyasi moslashuvni ko‘rmaydi, uzluksiz an’ana hikoyasi esa yo‘qotishlarni yashiradi. Marg‘ilon to‘qimachiligida ikkala tomonga e’tibor zarur.

Sovet sanoati va ipak ishining o‘zgarishi

Sovet davrida to‘qimachilik rejali iqtisodiyot doirasida qayta tashkil etildi. Yirik korxonalar, davlat maqsadlari va yangi ta’lim tizimlari xonadon bilimlari bilan sanoat mahsuloti munosabatini o‘zgartirdi. Mexanizatsiya va standartlashtirish kichik ustaxonadan boshqa imkoniyatlar bergan. Tarixni faqat qo‘l yoki faqat mashina tanloviga tushirib bo‘lmaydi: ayrim jarayonlar XIX asrdan juda farqli tashkilotlarda saqlanishi mumkin edi.

Sanoat tashkiloti ishlab chiqarish tezligidan ko‘proq narsaga ta’sir qiladi. Mehnat taqsimoti, material nazorati, naqsh tasdiqlanishi va mahsulotning mijozga yetishi ham unga bog‘liq. Malakali ishchi katta bilim saqlab, mustaqil ustadan ko‘ra yakuniy mahsulotga kamroq ta’sir qilishi mumkin. Aksincha, muassasa kichik oilaviy ish ta’minlay olmaydigan o‘qish va bandlikni yaratadi. Bu tarangliklar Marg‘ilonning zamonaviy ijtimoiy tarixiga kiradi.

«Yodgorlik» va zamonaviy meros korxonasi ma’nosi

1972-yilda tashkil topgan «Yodgorlik» Marg‘ilon ipakchiligi bilan bog‘liq eng mashhur joylardan. Uning sanasi muhim: ancha eski usullarni ko‘rsatsa ham korxona zamonaviy. Uni qadimiy fabrika deyish muassasa yoshini usul yoshi bilan chalkashtiradi. Aniqroq va qiziqarliroq hikoya XX asr tashkiloti an’anaviy jarayonlar davom etadigan muhitga aylanganidir.

Ustaxona tashrifi ip tayyorlash, bo‘yash va to‘qish ketma-ketligini ko‘rsatishi mumkin. Ko‘rinadigan tafsilot ish kuni va ayni vaqtdagi mashg‘ulotga bog‘liq. Mehmon maxsus tushuntirishni oddiy ishlab chiqarishdan farqlashi, lekin birini qadrsiz deb hisoblamasligi kerak. Namoyish yaxshi o‘rgatadi, ammo tanlangan ko‘rinishni beradi. Kuzatilgan bosqichdan oldin va keyin odatda nima bo‘lishini so‘rash butun jarayonni tiklaydi.

Hunarmandchilik markazi va 2017-yilgi UNESCO e’tirofi

Marg‘ilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazi 2007-yilda mahalliy jamoa va hokimiyat ishtirokidagi hamkorlik hamda UNESCO ko‘magi bilan yaratilgan. Ish atlas va adrasga oid bilim va amaliyotni saqlashga qaratilgan. Ta’lim, ko‘rgazma va ustalarning mahorat almashishi tirik merosning asosiy masalasiga javob beradi: usullar odamlar orqali yashaydi, ularga esa o‘qish va ishlash uchun amaliy sharoit kerak.

2017-yilda muhofaza dasturi UNESCOning nomoddiy madaniy merosni saqlash bo‘yicha ilg‘or tajribalar reyestriga tanlandi. Bu butun Marg‘ilonning Jahon merosi ro‘yxatiga kirishi emas va shaharda sotiladigan har bir mato muayyan standartga javob berishiga kafolat ham emas. E’tirof tirik madaniy bilimni davom ettirish yondashuviga tegishli. Farqni aniq saqlash yutuqni tushunarli qiladi va UNESCO nomini umumiy reklama yorlig‘iga aylantirmaydi.

Markazning Said Ahmadxo‘ja madrasasi bilan aloqasi dasturga ko‘rinadigan me’moriy uy beradi. Bu merosni saqlash hozir yaratilgan muassasalarni ham qamrab olishini ko‘rsatadi. An’ana faqat o‘zgarmagan muhitda eski odatlarni takrorlash bilan saqlanmaydi. Jamoalar zamonaviy sharoitga javob uchun yangi hamkorlik, o‘qitish usuli va imkoniyatga muhtoj bo‘lishi mumkin. Asosiy savol — bular bilimning mazmunli davom etishiga yordam beradimi?

Shogirdlik va malakali mehnat kelajagi

Hunar bilimi qisman so‘z bilan, ko‘p jihatdan esa kuzatish va amaliyotda o‘rganiladi. Ustoz ketma-ketlikni tushuntiradi, shogird esa taranglik, moslik, rang va material xulqini baholashni rivojlantirishi kerak. Takrorlash ko‘rsatmani malakaga aylantiradi. Bu vaqt oladi; ayrim tuzatish nega muhimligini anglash uchun xato ham zarur bo‘lishi mumkin. Qisqa namoyish uzoq tajribani almashtirmaydi.

Uzatish ijtimoiy va iqtisodiy sharoitga ham bog‘liq. Yoshlar murakkab usulni o‘rganishga sabab, tajribali ustalar esa o‘qitishga vaqt topishi kerak. Material, jihoz va xaridorga kirish ko‘nikma tirikchilikka aylanishini belgilaydi. Shu bois muhofazani faqat ko‘rgazmaga chiqarilgan buyumlar soni bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Ish davomiyligi va yangi avlodning mustaqil amaliyoti ham muhim.

Tashrifda tarixni anglash

To‘qimachilik ustaxonasini shahar bozorlari va diniy muhiti bilan birga ko‘ring. Ishchilarni suratga olishdan avval ruxsat so‘rang, ularning ishini davom ettirishiga imkon bering. Mehmon ortidagi mahorat va vaqtni tushunganda namoyish mazmunliroq bo‘ladi.

Xonlik tarixi uchun Marg‘ilonni Qo‘qon bilan, 1876-yildan keyingi o‘zgarishlar uchun esa Farg‘ona bilan qiyoslang. Har bir shahar bitta vodiyning boshqa tomonini ochadi.

Manbalar va qo‘shimcha o‘qish

Margilan, Marg‘ilon va Marghilan bitta shahar nomining turli yozilishlaridir.

O‘zbekiston tarixini o‘rganishda davom eting

Barcha 17 shahar tarixi · Samarqand · Andijon · Namangan

Surat asl sahifadan saqlandi; muallif va litsenziya rasm ostida ko‘rsatilgan.