Samarqanddagi O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi
The State Museum of History and Culture of Uzbekistan in Samarkand
Samarqanddagi O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi arxeologiya, san’at va an’anaviy hunarmandchilikni birlashtiradi. U alohida yodgorliklarni kengroq manzarada tushunishga yordam beradi: odamlar qanday yashagan, qanday buyumlar yaratgan va madaniy an’analar hududlar o‘rtasida qanday tarqalgan? Muzey Mirzo Ulug‘bek ko‘chasi, 148-uyda joylashgan.
To‘plamning shakllanishi
Samarqand muzey to‘plamining tarixi XIX asr oxiriga borib taqaladi. Muzeyning tashkil etilgan sanasi sifatida 1896-yil hujjatlar bilan tasdiqlangan. Keyinchalik uning nomi, boshqaruv tizimidagi o‘rni va joylashgan binolari o‘zgargan. Shuning uchun kolleksiya tarixi bugungi manzildagi faoliyat tarixidan uzunroq.
Muzey Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi tizimiga kiradi. Ekspozitsiyalar ilgari Registon yaqinida joylashgan, keyinchalik boshqa binoga ko‘chirilgan. Eski yo‘lko‘rsatkichlardagi avvalgi manzil chalkashtirishi mumkin. Tashrif uchun muzey tashkilotining dolzarb ma’lumotiga tayaning.
Arxeologiya va kundalik hayot
Arxeologik topilmalar hozirgi O‘zbekiston hududidagi turli davr va mintaqalarni ko‘rsatadi. Sopol, metall buyum, tanga va badiiy bezak parchalari texnologiya hamda didni taqqoslash imkonini beradi. Ashyoning qadimiyligi bilan birga qayerdan topilgani ham muhim.
Vitrinalar orasida yurganda buyumning kelib chiqishi haqidagi izohlarga qarang. Samarqand, janubiy viloyatlar yoki Farg‘ona vodiysidan topilgan ashyolar turli muhit va an’analarni aks ettirishi mumkin. Hududlarni shu tarzda taqqoslash muzeyni mamlakat bo‘ylab safarga foydali qo‘shimcha qiladi.
Mato, kiyim va amaliy san’at
To‘plamning ifodali mavzularidan biri — uy va kiyinish uchun yaratilgan buyumlar. Kashta, mato, taqinchoq, metall idish va milliy liboslar badiiy mahorat kundalik turmushga qanday kirganini ko‘rsatadi. Naqshni material, tayyorlash usuli va buyum vazifasi bilan birga ko‘rish foydali.
Katta muzey fondidagi barcha eksponatlar bir vaqtda zallarda namoyish etilmaydi. Kolleksiya tarixida rassom yoki noyob buyum tilga olingani uning ayni paytda ekspozitsiyada turishini kafolatlamaydi. Muayyan mavzu qiziqtirsa, qaysi bo‘lim hozir ochiqligini oldindan aniqlang.
Muzeyni qanday tomosha qilish mumkin?
Qisqa vaqt ichida barcha yozuvlarni o‘qishga urinishdan ko‘ra bir necha mavzuni tanlash qulay. Masalan, avval kulolchilikni, keyin taqinchoq va matolarni ko‘ring. Bunday ketma-ketlik materiallar farqini ko‘rsatadi hamda faqat chiroyli buyumlarni emas, ularni yaratish usullarini ham eslab qolishga yordam beradi.
Bu muzeyni Toshkentdagi O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi yoki Samarqandning viloyat tarixi muzeyi bilan adashtirmang. Qadimgi shahar mavzusini chuqurlashtirish uchun mashhur sug‘d devoriy rasmlari saqlanadigan Afrosiyob muzeyiga ham boring. Ish vaqti va ekskursiya imkonini tashrifdan oldin muzeydan tekshiring.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
