Samarqand Afrosiyob muzeyi: sug‘d rasmlari va qadimiy shahar
«The Afrasiab Museum of Samarkand History: Showcasing 2,500 Years of Heritage and Over 22,000 Artifacts»
Afrosiyob muzeyi Registonning mashhur madrasalaridan ancha oldin mavjud bo‘lgan Samarqandni tushunishga yordam beradi. U arxeologik yodgorlik yonida joylashgan bo‘lib, shaharning mo‘g‘ullar istilosigacha bo‘lgan tarixini yoritadi. Bu yerda alohida e’tiborga loyiq asarlar — VII asrga mansub sug‘d devoriy rasmlaridir.
Muzey bilan shahristonning farqi
Afrosiyob deb qadimgi Samarqandning istehkom va imorat qoldiqlari saqlangan keng hududiga aytiladi. Tashrif buyuruvchi yer yuzasida qayta tiklangan ko‘chalardan ko‘ra asosan relyefni ko‘radi. Muzey esa madaniy qatlamlardan nimalar topilganini va arxeologlar shahar tarixini qanday o‘rganishini tushuntiradi.
Muzey 1970-yilda ochilgan. Uning ekspozitsiyasi arxeologik manzara bilan tanishish uchun yaxshi boshlanish nuqtasidir. Avval buyumlar va rejalarni ko‘rib, keyin shahristonga chiqish ko‘pincha tepaliklar orasida tarixni mustaqil tasavvur qilishdan ko‘ra foydaliroq bo‘ladi.
VII asr devoriy rasmlari
Mashhur tasvirlar sug‘d Samarqandi va hukmdor Varxuman davri bilan bog‘liq. Ularda saroy hayoti, elchiliklar va shaharning boshqa yurtlar bilan aloqalari aks etadi. Kiyimlar, sovg‘alar, odamlar qiyofasi hamda ayrim yozuvlar rangtasvirni tarixiy manbaga aylantiradi.
Rasmlar to‘liq saqlanmagan. Har bir sahnani bir xil aniqlik bilan tushuntirib bo‘lmaydi, muzeydagi rekonstruksiyalar esa yo‘qolgan qismlarni tasavvur qilishga yordam beradi. Asl parcha, izohlovchi chizma va ilmiy talqinni ajratish foydali. Bu farqlarni ko‘rish bitta yagona «to‘g‘ri» mazmunni qidirishdan ko‘ra tomoshani boyitadi.
Topilmalar nimalarni hikoya qiladi?
Sopol, tanga, shisha, metall va boshqa buyumlar savdo, ishlab chiqarish hamda kundalik turmushni ko‘rsatadi. Kichik ashyo shahar haqida ulkan bino kabi muhim ma’lumot berishi mumkin. Idishning tayyorlanish usuli yoki tangadagi yozuv mahalliy hayotni kengroq dunyo bilan bog‘laydi.
Islomdan oldingi e’tiqodlar va dafn odatlari alohida mavzudir. Ularni bitta soddalashtirilgan ta’rif bilan cheklab bo‘lmaydi. Ossuariy va boshqa topilmalarni topilgan joyi, sanasi hamda muzey izohi bilan birga ko‘rish kerak. Bitta buyum qadimgi Sug‘dning barcha urf-odatlarini ifodalab bermaydi.
Tashrif tartibi
Devoriy rasmlar zaliga va izohlarni o‘qishga yetarli vaqt ajrating. Suratga olish, ayniqsa chaqnoqdan foydalanish masalasida muzey qoidalariga amal qiling: qadimiy rangtasvir ehtiyotkor munosabatni talab qiladi. Ish vaqti, chipta va ekskursiya imkonini yo‘lga chiqishdan oldin aniqlang.
Keyin Afrosiyob shahristoni bilan tanishishni davom ettirish mumkin. Tarixiy ketma-ketlikni kengaytirish uchun Ulug‘bek memorial muzeyi ham qiziq: u qadimgi sug‘d shahridan XV asr Samarqandining ilmiy muhitiga o‘tish imkonini beradi.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
