Xivadagi Nurullaboy saroyi: so‘nggi xonlar davri

Nurullaboy saroyi xonlar Xivasining boshqa qirrasini ko‘rsatadi. Mahalliy o‘ymakorlik parket, chinni pechlar, naqshli shift va elektr qandillar bilan yonma-yon keladi. Majmua saroy madaniyati yangi badiiy shakl hamda texnologiyalarni o‘zlashtirgan xonlikning so‘nggi o‘n yilliklarini aks ettiradi.

Bog‘dan qarorgohgacha

Nom saroy loyihasi uchun bog‘i olingan badavlat xivalik Nurullaboy bilan bog‘liq. Keng tarqalgan hikoyaga ko‘ra, Muhammad Rahimxon II avvalgi egasining nomini saqlashga rozi bo‘lgan. Bu hududda uning o‘g‘li Asfandiyorxon uchun yozgi qarorgoh yaratilgan.

Yakuniy ko‘rinishning katta qismi Asfandiyor hukmronligi davriga tegishli. Rasmiy mehmonlar uchun alohida qabul binosi qo‘shilgan. Ishlarda mahalliy ustalar va tashqaridan kelgan mutaxassislar qatnashgan. Tavsiflarda rus muhandisi A. M. Roop boshchiligidagi me’morlar bilan hamkorlik tilga olinadi.

Saroy odatda XX asr boshiga mansub deb qaraladi, ko‘pincha 1912-yil ko‘rsatiladi. Sovet davrida majmuaning ayrim qismlari jamoat va ma’rifiy muassasalar uchun ishlatilgan. Keyingi restavratsiyalar xonalarning saroy xarakterini yana ochgan.

Asosiy yo‘nalishdan tashqarida

Nurullaboyni Xivaning tashqi tarixiy hududidagi alohida bekat deb rejalashtirish qulay. U Ichan qal’aning asosiy devor bilan o‘ralgan marshruti ichida yoki aynan shu chiptaga avtomatik kiritilgan deb o‘ylamang.

Baland devor, bir necha hovli, xizmat joylari va bog‘ saroy ishini eslatadi. Bu yerda yashashgan, mehmon qabul qilishgan, xo‘jalikni boshqarishgan va hukmdor mavqeini namoyish etishgan. Kirishdan tantanali xonalarga, so‘ng ochiq maydonlarga o‘tishni kuzating.

Interyer va yangi texnika

Qabul xonalarida devor-shift rasmlari, o‘simliksimon naqsh va o‘ymakor detallar ifodali. Mahalliy geometrik shakllarni Yevropacha eshik, parket va isitish jihozlari bilan solishtiring.

Bezak tavsiflarida Xivada yashagan nemis mennonitlarining pol, deraza va eshik ishlaridagi ishtiroki qayd etiladi. Keltirilgan chinni pech hamda elektr qandillar hashamat naqsh bilan birga texnik yangilikni ham anglatganini ko‘rsatadi.

Majmuani faqat «sharqona» yoki «ruscha» uslubga qisqartirmang. Uning xarakteri ustalar, materiallar va zamonaviy qarorgoh haqidagi qarashlar qo‘shilishidan tug‘ilgan. Ayrim xonalarning holati va namoyishi restavratsiyaga bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Tashrifga tayyorgarlik

Ish vaqti, kirish narxi, ochiq zallar va suratga olish qoidalarini aniqlang. Interyerga yetarli vaqt ajrating: fasadni tez ko‘rish saroyning asosiy boyligini bermaydi. Chaqnoq cheklovlariga rioya qiling, bezak va muzey buyumlariga tegmang.

Ostona va tarixiy pollarda ehtiyot bo‘ling. Harakatlanish cheklangan bo‘lsa, yo‘l va ochiq xonalar haqida oldindan so‘rang. Issiq mavsumda hovlilar orasidagi yurish uchun suv va quyoshdan himoya vositalari kerak.

Qiyoslash uchun

Toshhovli boy koshinli oldingi saroy an’anasini, Ko‘hna Ark esa qal’a qarorgohini ko‘rsatadi. Dishan qal’a bo‘ylab yo‘nalish tashqi shahar va bog‘lar haqidagi tasavvurni to‘ldiradi.

Manbalar

• Uzbekistan Travel: Nurullabay Palace
• Meros: Nurullaboy Palace Complex
• Uzbekistan Travel: Khorezm Region
• UNESCO World Heritage documentation mentioning Nurullaboy Palace
• uzbekistan.travel
• uzbekistan.travel

Asosiy surat: Nurullah Bai Palace, Khiva (481513).jpg — upyernoz, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.