Konigil va Meros ustaxonasi: Samarqand qog‘ozi qanday tayyorlanadi?
Konigil – A Vibrant Tourist Village Offering a Glimpse into Uzbek Traditions
Konigil Samarqand yaqinidagi hunarmandchilik yo‘nalishini suv bo‘yidagi sayr bilan birlashtiradigan maskandir. Bu yerda qog‘ozni qo‘lda tayyorlashni qayta tiklayotgan Meros ustaxonasi ayniqsa mashhur. O‘simlik xomashyosi bir necha bosqichdan o‘tib, o‘ziga xos silliq yuzali varaqqa aylanishini kuzatish qiziq.
Hunarning qayta tiklanishi
An’anani tiklash ishlari Muxtorov aka-ukalar nomi bilan bog‘liq. Ustaxona tarixiy tajriba bugun ham amaliy hunarga aylanishi mumkinligini ko‘rsatadi. Bu ishlab chiqarish aynan shu joyda barcha o‘tgan asrlar davomida uzluksiz va o‘zgarmas tarzda mavjud bo‘lgan degani emas.
«Ipak qog‘ozi» nomi ba’zan chalkashlik tug‘diradi. Gap ipak ipdan to‘qilgan varaq haqida emas, yuzaning sifati va sezilishi haqida ketadi. Asos sifatida tut daraxti po‘stlog‘i tolalari ishlatiladi. Mahalliy ipakchilik bilan oldin tanishgan bo‘lsangiz, bu farqni tomoshadan avval tushunib olish ayniqsa foydali.
Varaq qanday paydo bo‘ladi?
Tayyorlangan o‘simlik xomashyosi yumshatilib, tolali massaga aylantiriladi. Ishlab chiqarishda suv quvvatidan foydalaniladi: charxpalak materialni qayta ishlashga xizmat qiladigan mexanizmni harakatga keltiradi. Harakatning uzatilishini kuzatish tayyor qog‘ozni ko‘rish kabi qiziqarli bo‘lishi mumkin.
Keyin massa qolipda taqsimlanadi, ortiqcha suv chiqariladi va varaq quritiladi. Keyingi ishlov hamda sayqallash yuzani tekisroq qiladi. Qo‘lda tayyorlash varaqlar orasida kichik farqlar qoldiradi. Ular jarayonni ko‘rsatadi, lekin o‘z-o‘zidan qog‘ozning qadimiyligini isbotlamaydi.
Ustaxonada nimalarni kuzatish kerak?
Bugun qaysi bosqichlar bajarilayotganini va qaysilari texnologiyani tushuntirish uchun ko‘rsatilayotganini so‘rang. Bir tashrif davomida har doim ham butun jarayonni ko‘rib bo‘lmaydi. Ishda qatnashish taklif etilsa, mashg‘ulot sharti, davomiyligi va narxini boshlashdan oldin aniqlang.
Tayyor mahsulotlar orasida qog‘oz varaqlari, daftarlar va esdalik buyumlari bo‘lishi mumkin. Tanlashda maqsadni o‘ylang: yozish, rasm chizish yoki esdalik uchun turli xususiyatlar kerak. Tanlangan qog‘ozga nima bilan yozish va uni yo‘lda qanday himoyalashni so‘rang. Yuzlab yil saqlanish haqidagi reklama gaplarini har bir buyum uchun kafolat deb qabul qilmang.
Sayr va qo‘shni maskanlar
Suv, ko‘kalamzor va ustaxonalar katta shahar maydonlaridan boshqa muhit yaratadi. Konigil haqiqiy aholi yashaydigan joydir. Xususiy hududlarni hurmat qiling va odamlarni suratga olishni kelishing. Boshqa hunarlar hamda namoyishlar mavjudligini joyida tekshiring; har kuni bir xil dastur bo‘lishini kutmang.
Samarqandga qaytishni oldindan rejalashtiring. Zamonaviy «Boqiy shahar» bog‘i alohida obyekt bo‘lib, safarga qo‘shilishi mumkin, lekin Merosga tashrif o‘rnini bosmaydi. Tola bilan ishlash usullarini taqqoslash uchun ipak gilam ustaxonasiga ham borish mumkin: qog‘oz va mato mahalliy ustalar mehnatini turlicha ochib beradi.
Manbalar
Suratlar asl maqoladan saqlandi; ma’lum mualliflar va arxiv sanalari izohlarda ko‘rsatilgan.
